Cleopatra VII

30 π.Χ. — Τέλος τῆς Πτολεμαϊκῆς Ἀρχῆς

Ὁ Ἀντώνιος ἔπεσεν ἐπὶ τὸ ξίφος ἀκούσας ψευδῆ ἀγγελίαν περὶ ἐμοῦ. Ὅτε εἶδον αὐτὸν τεθνηκότα ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, οὐκ ἔκλαυσα ὡς γυνὴ τραγῳδίας, ἀλλ᾽ ἐσίγησα ὡς βασίλισσα ἣ ἤδη ἔγνω τὸ τέλος. Ὁ Ὀκταβιανός ἥκει. Θέλει με ζῶσαν ἐν Ῥώμῃ, ἐν τῷ θριάμβῳ αὐτοῦ — τὸ σῶμα τῆς Αἰγύπτου ἐφελκόμενον ὡς λάφυρον. Οὐχ οὕτως. Ἡ ἱέρειά μου τὸν ὄφιν ἤνεγκεν ἐν τῷ καλαθίῳ τῶν σύκων. Ἐγὼ δὲ τὴν φαρμακείαν ᾕρημαι, εἴτε δι᾽ ἀσπίδος εἴτε δι᾽ ἄλλου — τὸ πῶς οὐκέτι μέλει. Τὸ ὅτι μέλει. Τριάντα ἐννέα ἔτη. Δώδεκα γλῶσσαι. Ὀκτωκαίδεκα ἔτη ἀρχῆς. Οὐχ ἡττήθην ὑπ᾽ ἀνδρός, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῆς Ῥώμης αὐτῆς, ἣ οὐκ ἀνέχεται γυναῖκαν ἄρχουσαν.

31 π.Χ. — Ἄκτιον, ἡ ναυμαχία

Ἀνέμου ἐναντίου — οὐ μόνον ἐπὶ τῆς θαλάσσης, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ βουλῇ. Ὁ Ἀντώνιος ἠθέλησεν ἀναμάχεσθαι ἐπὶ γῆς· ἐγὼ τὴν θάλασσαν. Ἐπείσθην. Σφάλμα. Ἡ στρατιὰ ἡμῶν διελύθη πρὶν τὴν μάχην ἀκμάσαι· τὰ πλοῖα τὰ ἐμὰ τὰς ἀγκύρας ἔκοψεν. Ὁ δῆμος Ῥώμης ἤδη ψηφίζεται καθαιρεῖν ἡμᾶς. Τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη βασιλεύω. Οὐκ ἐκπλήσσομαι ὅτι ἡ τύχη στρέφεται· ἐκπλήσσομαι ὅτι ἐγὼ ἐπείσθην ἀλλοτρίᾳ γνώμῃ ἀντὶ τῆς ἐμῆς. Νῦν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ — τὰ τείχη ἔτι ἑστήκασιν, ἀλλὰ ἡ ἐλπὶς ἀσθενεῖ. Ὁ Ὀκταβιανὸς ἔρχεται. Ἀναμένω.

34 π.Χ. — Τὰ Δωρήματα Ἀλεξανδρείας

Ἀνέστησα τέκνα μου ἐπὶ τοῦ σκηνήματος — ὁ μὲν Καισαρίων βασιλεὺς Αἰγύπτου, οἱ δὲ ἄλλοι Ἀρμενίας, Μηδίας, Παρθίας ὅταν ἁλῷ. Ὁ Ἀντώνιος τὰς διαθήκας ἐπεκύρωσεν. Ἐγὼ δὲ ἔστην ἐνδύς τὸν διάδημα τῶν Πτολεμαίων, οὐχ ὡς δωρούμενη, ἀλλ᾽ ὡς διατιθεμένη τὸ μέλλον. Νῦν ὁ Ὀκταβιανὸς κράζει «προδοσίαν» — ἀνὴρ ὃς οὐδὲν ἔδωκεν, πάντα δὲ ἀφαιρεῖται. Τί ἄλλο ποιεῖ βασιλεύς, εἰ μὴ διατάσσει τὴν ἀρχὴν πρὸ τῆς τελευτῆς; Ἡ Ῥώμη οὐκ ἐχώρει δύο Καίσαρας. Ἐγὼ δὲ οὐκ ἔμαθον κλίνειν.

41 π.Χ. — Ἐν Ταρσῷ, ἡ συμμαχία

Ἀνέβην ἐπὶ τὴν σκηνὴν χρυσῆν, ἱστίοις πορφυροῖς, καὶ κατέπλευσα τὸν ποταμὸν μέχρι Ταρσοῦ — οὐχ ὡς ἱκέτις, ἀλλ᾽ ὡς ἡ βασίλισσα Αἰγύπτου. Ὁ Ἀντώνιος περιμένει ἐπὶ τῆς ὄχθης, στρατηγὸς ἀντὶ πρεσβευτοῦ. Τρεῖς ἡμέραι συνουσίας, οἰκονομίας, στρατιωτικῆς ἀναγκαιότητος. Οὐκ ἔρωτός με ἤγαγεν, ἀλλ᾽ ἡ ἀνάγκη Ῥώμης. Καὶ ὅμως — βλέπω τὸν ἄνδρα τοῦτον καὶ γιγνώσκω: χρῄζει χρημάτων, χρῄζει στόλου, χρῄζει ἐμοῦ. Ἡ ἀνάγκη ἡ αὐτὴ ἡμᾶς συνάπτει. Ἐντεῦθεν τρεῖς παῖδες καὶ δέκα ἔτη συμμαχίας. Οὐκ ἀφανίζομαι εἰς τὴν ἱστορίαν ὡς πάρεργον Ῥωμαίου· ποιῶ τὸν Ῥωμαῖον ἄνευ ἐμοῦ ἀδύνατον.

46–44 π.Χ. — Ἐν τῇ Ῥώμῃ, ἐπὶ ξένης

Ἥκω ἐπὶ τὴν Ῥώμην δὶς ταύταις ταῖς ἔτεσιν — οὐχ ὡς αἰχμάλωτος, ἀλλ᾽ ὡς σύμμαχος ἐπὶ χρέα. Ἐνοικῶ ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ Καίσαρος πέραν τοῦ Τιβέριδος. Ἀκούω τὴν βουλὴν ψηφιζομένην, τοὺς στρατηγοὺς διαπληκτιζομένους. Ἡ Ἀλεξάνδρεια μου ἀπέχει μῆνας πλοῦ. Ἐνταῦθα δὲ μανθάνω τὸ σῶμα τῆς Ῥώμης — ποῖ στρέφεται, τίνα φοβεῖται. Οὐχ ἡδὺ τὸ ξενιτεύειν. Ἀλλὰ τίς βασίλισσα κυβερνᾷ μὴ εἰδυῖα τοὺς γείτονας; Ἀκούω τὸν Κικέρωνα λοιδοροῦντά με ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς — «τὴν Αἰγυπτίαν», ὡς εἴ τις γεωγραφία ἁμαρτία εἴη. Γελῶ. Ὁ ἀνὴρ οὐκ οἶδεν ὅτι τὸ ὄνομα αὐτὸ δίδωσί μοι χρόνον. Ἐγὼ δὲ μεταξὺ μανθάνω τὴν λατινικὴν ῥητορικήν, τὰ ἔθη τῆς συγκλήτου, ποῖος ἐν αὐτοῖς πιστεύεται καὶ τίνι ἀπιστεῖται. Ταῦτα οὐκ ἔστιν ἐν βιβλίοις. Καὶ νῦν, ἔαρος ὄντος, ἀναμένω τὴν ἀπόφασιν περὶ τῶν ἐμῶν χρεῶν — καὶ περὶ τῶν ὅρων μου. Οὐδὲν δῶρον ἄνευ τιμῆς.

47 π.Χ. — Γέννησις Καισαρίωνος

Ἐν τῷ θέρει τούτῳ — τριακοστὸν ἔτος τῆς ζωῆς μου, ὀκτωκαιδέκατον τῆς ἀρχῆς — ἔτεκον ἐν Ἀλεξανδρείᾳ παῖδα. Ὁ Καῖσαρ παρῆν. Οὐκ ὡς πατὴρ ἰδιώτης, ἀλλ᾽ ὡς ἀνὴρ ὃς ἔγνωκεν ὅτι τὸ τέκνον ἐστὶν ὅπλον, εἰ σοφῶς χρήσῃ αὐτῷ. Ἔθηκεν ἐμὲ καὶ τὸν ἀδελφόν μου, Πτολεμαῖον ΙΔʹ, κοινοὺς βασιλέας. Γέλως. Ὁ μὲν παῖς ἐστιν, ἐγὼ δὲ κυβερνῶ. Ὁ δὲ Καῖσαρ ἀπέρχεται εἰς Ῥώμην. Καταλείπει δέ μοι οὐ μόνον τὸν υἱόν, ἀλλὰ καὶ τὴν μνήμην ὅτι ἡ δύναμις κινεῖται διὰ πολλῶν ὁδῶν — τὴν στρατιάν, τὸ νόμισμα, τὸ λόγιον τὸ ἐμόν, καὶ νῦν καὶ τὸ σῶμα. Οὐκ αἰσχύνομαι. Ὁ αἰσχυνόμενος τὴν ζωὴν αὐτοῦ οὐκ ἄρχει.

48 π.Χ. — Εἰσέρχομαι παρὰ Καίσαρα διὰ τοῦ σάκκου

Ὁ ἀδελφός μου — δεκατριῶν ἔτη, ὑπούργος τῶν εὐνούχων — ἐφόνευσεν Πομπήϊον ἐπὶ τῇ ἀκτῇ, ὡς δῶρον Ῥωμαίῳ. Ἀνοησία. Ὁ Καῖσαρ ἠγανάκτησεν, οὐκ ἐχαρίσθη. Νῦν στρατὸς Πτολεμαίου περικυκλοῖ τὸ βασίλειον, καὶ ἡμεῖς — ἐγὼ καὶ ὁ Καῖσαρ — ἐσμὲν οἱ πολιορκούμενοι. Εἰσῆλθον διὰ τοῦ σάκκου, λέγουσιν. Ἀληθές; Τὸ πῶς οὐκ ἔχει σημασίαν. Τὸ ὅτι εἰσῆλθον — αὐτή, μόνη, ἐν νυκτί — τοῦτο μετρεῖ. Οὐκ ἦλθον ὡς ἱκέτις. Ἦλθον ὡς ἡ συμφέρουσα. Ἐν τῷ παλατίῳ, μεταξὺ βιβλίων καὶ στρατηγικῶν πινάκων, μανθάνω τὸ καινόν: ὁ κίνδυνος οὐκ ἐστὶν ἐμπόδιον, ἀλλὰ σκηνὴ ἐφ᾽ ἧς δεῖ παρελθεῖν. Ὁ ἀδελφός μου ἔχει στρατόν. Ἐγὼ ἔχω γλῶσσαν, γνῶσιν, καὶ τὴν ὑπομονὴν περιμένειν τὸ ἁμάρτημα τοῦ ἐχθροῦ.

51 π.Χ. — Ἀνέβην ἐπὶ τὸν θρόνον

Ὁ πατὴρ τέθνηκεν. Ἐγὼ δὲ — ὀκτὼ καὶ δέκα ἔτη μόλις — ἀναγορεύομαι βασίλισσα. Οὐκ ἀναμένω τὴν Ἀλεξάνδρειαν νὰ συνηθίσῃ. Ἐμβαίνω εἰς τὸ πλοῖον πρὸ Ἑρμωνθέως, ἵνα καταστήσω τὸν καινὸν ταῦρον Βοῦχιν. Τὸ ἱερὸν τοῦτο ἐργον οὐ περιμένει πένθος. Τιμῶ τὸν Ἄμμωνα, ἀλλὰ καὶ τὴν σοφίαν τῆς μητρός μου — μαθοῦσα ὅτι ἡ ἐξουσία ἐν Αἰγύπτῳ ἀναπνέει διὰ τῶν ἱερῶν καὶ τῶν ἀριθμῶν. Τὸ πρόσωπόν μου ἐπὶ τῶν νομισμάτων; Ἔτι νέον. Ἡ ὑπογραφή μου ἐπὶ τῶν ἐγγράφων; Ἤδη σταθερά. Ἡ ἀδελφή μου ὁμολογεῖ σύμβασιν. Ἡ Ρώμη παρακολουθεῖ. Ἐγὼ πλέω νότον.

70/69 π.Χ. — Γεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια

Γεννήθηκα όταν ο πατέρας μου, ο Πτολεμαίος ΙΒ' ο Αὐλητής, κυβερνούσε ακόμη — χρεωμένος, αμφισβητούμενος, επιζών χάρη στη ρωμαϊκή υποστήριξη. Η μητέρα μου; Το όνομά της χάνεται στις βασιλικές λίστες, ίσως η Τρύφαινα, ίσως όχι. Αυτή η αβεβαιότητα με δίδαξε πρώιμα: στην αυλή μας, η μνήμη είναι όπλο που κάποιος άλλος κρατά. Μεγάλωνα ανάμεσα σε δύο γλώσσες, δύο ιερά, δύο θάλασσες. Το Μουσείο, η Βιβλιοθήκη, οι δρόμοι με τους Φοίνικες εμπόρους και τους Ιουδαίους τεχνίτες — η Αλεξάνδρεια δεν ανεχόταν καθαρούς αίματος. Και ούτε εγώ. Κοιτάζοντας πίσω, καταλαβαίνω: δεν γεννήθηκα βασίλισσα. Γεννήθηκα μεταφράστρια — ανάμεσα σε κόσμους που δεν συναντιόνται παρά μόνο σε κάποιον πρόθυμο να μιλήσει και τις δύο γλώσσες.

μετὰ τὸ 30 π.Χ. — Τέλος τῆς Πτολεμαϊκῆς Ἀρχῆς

Ἐγὼ οὐκέτι ζῶ, ἀλλ᾽ ἡ Αἴγυπτος ἤδη ἐπαρχία Ῥωμαίων ἐστίν. Τριακόσια ἔτη Πτολεμαίων — τέλος. Ὁ Ἑλληνισμὸς ὃν ἐθρέψαμεν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ, ἐν τῇ βιβλιοθήκῃ, ἐν ταῖς στοαῖς — νῦν ὑπὸ τὴν σκιὰν τῆς Ῥώμης κεῖται. Ἀναμιμνήσκομαι τῆς νεότητός μου, ὅτε ἐδόκουν τὴν Ῥώμην κεραυνῷ στρατηγίας ἀποτρέψειν. Νῦν δὲ γιγνώσκω ὅτι οὐχ ἡ στρατηγία μου ἡττήθη, ἀλλ᾽ ἡ δύναμις τῆς ἱστορίας αὐτή. Ἡ Ῥώμη ἦν κῦμα ὃ οὐδεμία βασιλεία ἐμπόδιον ἐποιεῖτο. Τί οὖν ἔμεινεν; Οὐχ ἡ ἐξουσία, ἀλλ᾽ ἡ μνήμη ὅτι γυνὴ βασίλισσα τρεῖς γλώσσας ἔχουσα, τρεῖς ἄνδρας Ῥωμαίους διαχειρισαμένη, τὸ κράτος Αἰγύπτου ἕως ἐσχάτου ἠμύνατο. Τοῦτό ἐστιν ὃ ἐγὼ ἐγενόμην — οὐχ ἡ ἡττηθεῖσα, ἀλλ᾽ ἡ ἀντισταθεῖσα.

περ. 55 π.Χ. — Η ρωμαϊκή αποκατάσταση του πατέρα μου

Ταξίδευα με τον στρατό του Αὔλου Γαβινίου όταν εισέβαλαν στην Αἴγυπτο για να επαναφέρουν τον πατέρα μου, Πτολεμαῖον ΙΒʹ, στον θρόνο. Δεκατέσσερα ἔτη — ἀρκετὰ νέα για να μείνω ἀόρατη, ἀρκετὰ μεγάλη για να παρατηρῶ. Θυμᾶμαι πῶς οἱ Ῥωμαῖοι δὲν ἦλθαν γιὰ τὴν τιμή μας. Ἦλθαν γιὰ τὸ χρέος, γιὰ τὴν ἀνταμοιβή, γιὰ τὸν ἔλεγχο. Ὁ πατήρ μου ἐπέστρεψε βασιλεύς, ἀλλὰ βασιλεύς χρεωμένος — καὶ αὐτὸ τὸ εἶδα καθαρά. Ἡ ἐξουσία ποὺ χρειάζεται ξένα δόρατα γιὰ νὰ σταθεῖ δὲν εἶναι ἐξουσία, εἶναι δανεικό. Ἐκεῖ, ἀνάμεσα στὰ στρατεύματα καὶ τοὺς πρέσβεις, ἔμαθα τὸ πρῶτο μου μάθημα: ἂν δὲν καταλάβεις τὴ γλῶσσα τοῦ δανειστή σου, θὰ μιλᾶς πάντα τὴ γλῶσσα τοῦ χρεωμένου.