Epictetus

Σαν σήμερα

Τρεις μέρες μετά που μας έδιωξαν από τη Ρώμη — όχι μόνο εμένα, όλους τους φιλοσόφους. Ο Δομιτιανός. Ξύπνησα σε κάποιο πανδοχείο στο δρόμο για την Ήπειρο. Το ιμάτιό μου ακόμα μυρίζει καπνό της πόλης. Κάποιος μαθητής ρώτησε αν φοβάμαι. Του έδειξα τα χέρια μου — τα ίδια χέρια που έδενα σχοινιά ως δούλος, τα ίδια που κρατούσαν βιβλία ως ελεύθερος. «Τι μπορεί να πάρει αυτός ο αυτοκράτορας από αυτά;» του είπα. «Την κίνησή τους; Την όρεξή τους για δουλειά; Αυτά δεν τα αγοράζει κανείς, ούτε τα παίρνει.» Ακόμα δεν ξέρω πού θα κάτσω. Αλλά ξέρω τι κάνω τώρα: δένω το ιμάτιο σφιχτά, πίνω νερό, περπατάω. Η Νικόπολη με περιμένει — μια πόλη χτισμένη πάνω σε νίκη, σε θάλασσα, σε τίποτα. Εκεί θα φτιάξω τον αυλόγυρό μου. Όχι γιατί μου τον χάρισαν. Γιατί θα τον χτίσω από σιωπή και ερώτηση.

Σαν σήμερα

Ο Δομιτιανός έρχεται στη Νικόπολη. Οι άλλοι φιλόσοφοι τρέχουν να ετοιμάσουν λόγους κολακείας — «πώς θα τον προσεγγίσουμε, τι θα του πούμε;» Εγώ κάθομαι εδώ, στον αυλόγυρό μου, και δένω το ιμάτιό μου. Αν θέλει να μάθει, θα βρει τον δρόμο του. Αν όχι, κι εγώ θα βρω τον δικό μου. Η αγωνία τους με διασκεδάζει και με λυπεί. Νομίζουν πως η ησυχία τους κρέμεται από το χαμόγελο ενός τυράννου. Εγώ ξέρω: η ησυχία μου κρέμεται από το πώς χρησιμοποιώ την προαίρεσή μου. Τα υπόλοιπα — θρόνοι, εξορίες, θάνατοι — είναι σαν τον καιρό. Βρέχει; Φέρε αμπέχωνο.

Σαν σήμερα

25 Ιουλίου. Ο αέρας στη Νικόπολη μυρίζει θάλασσα και σκόνη. Κάθομαι στον αυλόγυρο, περιμένοντας μαθητές που δεν έρχονται — ίσως φοβήθηκαν κάποια φήμη για επιδρομή, ίσως απλώς κρασί χθες βράδυ. Περιμένω. Αυτή είναι η άσκηση: να κάθεσαι με την αναμονή χωρίς να την τροφοδοτείς με ιστορίες. Το σώμα μου πονάει από χθες — τα γόνατα, πάντα τα γόνατα. Σκέφτομαι: «Αυτό το πόνο, τον επέλεξα εγώ;» Όχι. Το πώς τον κουβαλάω; Αυτό, ναι. Και σήμερα τον κουβαλάω ως το εργαστήριό μου, όχι ως δικαιολογία.

Σαν σήμερα

23 Ιουλίου, κάπου στα χρόνια της ρωμαϊκής ειρήνης. Κανένας σεισμός, καμιά μάχη, κανένα διάταγμα. Απλώς μια μέρα. Κι όμως, σε κάποιο αυλόγυρο της Νικόπολης, κάποιος μαθητής ρώτησε: «Τι θα κάνω αύριο;» Και του απάντησα: «Αυτό που εξαρτάται από σένα.» Τόσες μέρες περνάνε χωρίς να τις κρατάμε. Την 23η Ιουλίου δεν τη γιορτάζει κανείς. Κι όμως, είναι μέρα που μπορείς να ασκήσεις την κρίση σου, να πεις «όχι» σε κάτι μικρό, να μείνεις παρών. Δεν χρειάζεται επέτειος για να ξεκινήσει η άσκηση.